Νέα

Διαβάστε τη συνέντευξη που παραχώρησε ο Massimo Pigliucci στον Γιώργο Νάστο και στο ΒΗΜagazino για την αρχαία φιλοσοφία που μπορεί να δώσει νόημα και περιεχόμενο στη σύγχρονη ζωή. Αφορμή στάθηκε το νέο του βιβλίο Πώς να είμαστε Στωικοί: Αρχαία σοφία για τη σύγχρονη ζωή (μετάφραση: Αντωνία Γουναροπούλου).Καθηγητής Φιλοσοφίας στο City College της Νέας Υόρκης, ο Ιταλός Μάσιμο Πιλιούτσι έχει διδακτορικά στη Γενετική, στην Εξελικτική Βιολογία και στη Φιλοσοφία. Παράλληλα με την ακαδημαϊκή του καριέρα, έχει εκδώσει δεκατέσσερα βιβλία. Ενα από αυτά, με τίτλο Πώς να είμαστε Στωικοί: Αρχαία σοφία για τη σύγχρονη ζωή, αγαπήθηκε πολύ από τους αναγνώστες, βρέθηκες στις λίστες των ευπώλητων και κυκλοφόρησε πριν από λίγο καιρό στα ελληνικά από τις εκδόσεις Ικαρος. Στις σελίδες του πονήματός του, ο Πιλιούτσι μας προσφέρει τόσο έναν προσιτό οδηγό της στωικής φιλοσοφίας όσο και πρακτικές πνευματικές ασκήσεις και συμβουλές που οδηγούν στην εσωτερική γαλήνη ακόμη και όταν όλα γύρω μας μοιάζουν γκρίζα.Στο «Πώς να είµαστε Στωικοί» γίνεται ξεκάθαρο ότι ο αγαπηµένος σας φιλόσοφος είναι ο Επίκτητος. Ποιοι είναι οι λόγοι αυτής της προτίµησης;«Ο Επίκτητος ήταν πολύ ενδιαφέρων τύπος. Γεννήθηκε σκλάβος, στην πραγματικότητα δεν γνωρίζουμε το αληθινό όνομά του. Τον έφεραν στη Ρώμη και όταν τον απελευθέρωσαν, εξελίχθηκε σε έναν από τους πιο περιζήτητους δασκάλους των αρχών του 2ου αιώνα. Εζησε μια εξωπραγματική ζωή. Δεν ήταν ο μόνος από τους Στωικούς. Ο Μάρκος Αυρήλιος υπήρξε αυτοκράτορας, ο Σενέκας ήταν γερουσιαστής, θεατρικός συγγραφέας και σύμβουλος του Νέρωνα. Παρ’ όλο που απολαμβάνω και τα δικά τους διδάγματα, ο Επίκτητος με γοητεύει σε ένα πολύ πιο βασικό επίπεδο: μου αρέσει το χιούμορ του, το οποίο συνορεύει με τον σαρκασμό, και ο λόγος του που είναι πολύ καθαρός, χωρίς καθόλου φτιασίδια».Θα µπορούσαµε να πούµε ότι σε εποχές κρίσης η σηµασία της στωικής φιλοσοφίας αποκτά άλλη αξία;«Ο στωικισμός είναι μια φιλοσοφία ζωής, άρα έχει αξία σε οποιαδήποτε εποχή, ανεξάρτητα από το αν υπάρχει μια πανδημία ή κάποια άλλη σοβαρή κρίση. Είναι μια καλή φιλοσοφία γιατί οδηγεί στην αρετή: σε βοηθά να καταλάβεις σε τι θα έπρεπε να δίνεις αξία και πώς να διάγεις έναν χρήσιμο και αγαθό βίο, να αγαπάς τους άλλους, να αντιμετωπίζεις ακόμη και τους αγνώστους σαν φίλους. Σου δείχνει επίσης πώς να διαχειρίζεσαι τα εμπόδια που εμφανίζονται στον δρόμο σου και όλοι βιώνουμε απώλειες και δυσκολίες. Οσον αφορά την πανδημία πάντως, θα σας δώσω ένα παράδειγμα. Ο Σενέκας είχε σταλεί εξόριστος στην Κορσική, την οποία τώρα θεωρούμε έναν υπέροχο προορισμό, όμως τότε ήταν ένας τόπος σκληρός. Δεν μπορούσε πια να δει τους συγγενείς του, ούτε να παραστεί σε κοινωνικές και πολιτιστικές εκδηλώσεις, ήταν απομονωμένος όπως εμείς κατά το lockdown. Πώς αντιμετώπισε αυτή τη συνθήκη; Εστίασε σε όσα μπορούσε να κάνει. Δεν είχε τη δυνατότητα να πάει στο θέατρο, αλλά μπορούσε να διαβάσει ένα καλό βιβλίο. Δεν μπορούσε να κουβεντιάσει με τον αδελφό του, αλλά είχε την επιλογή να κάνει εκεί όπου βρισκόταν έναν καινούργιο καλό φίλο. Οταν δεν μπορείς να ελέγξεις τα πράγματα, είναι άχρηστο να σκέφτεσαι μονίμως τι έχεις χάσει, βυθίζεσαι έτσι στη μελαγχολία. Πρέπει να βλέπεις τις αντιξοότητες ως πρόκληση, σαν ένα τεστ στο οποίο πρέπει να ανταποκριθείς. Το θέμα δεν είναι να είσαι αισιόδοξος αλλά ρεαλιστής και να επικεντρώνεσαι σε ό,τι έχεις. Κάποιοι φυσικά περνούν πιο δύσκολα σε σχέση με τους άλλους, ένας που έχασε κάποιον κοντινό του δεν δυσκολεύτηκε το ίδιο με κάποιον που απλώς χρειάστηκε να μείνει κλεισμένος στο σπίτι του για ορισμένους μήνες. Η συμβουλή ωστόσο παραμένει η ίδια: δες τι σου έχει μείνει και τι μπορείς να κάνεις».Οι Στωικοί αισθάνονταν ανέκαθεν πολίτες του κόσµου. Η σηµερινή τεχνολογία µπορεί να µας διευκολύνει να ταυτιστούµε µαζί τους;«Θα περίμενε κανείς ότι το Internet και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης θα μας οδηγούσαν σε μια πιο κοσμοπολίτικη αντίληψη της ζωής, όμως παρατηρούμε το αντίθετο. Κυριαρχούν η εσωστρέφεια, ο εθνικισμός, ο λαϊκισμός. Η κατασκευή μιας ταυτότητας είναι πολύ σημαντικό πράγμα και ο στωικισμός δεν την αρνείται. Μας λέει όμως ότι η πιο σημαντική μας ιδιότητα είναι αυτή του ανθρώπου. Ολα τα υπόλοιπα είναι ρόλοι στους οποίους αξίζει να ανταποκριθεί κανείς με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, όμως το πιο ουσιώδες είναι να αντιμετωπίζει τους συνανθρώπους του με σεβασμό και αξιοπρέπεια. Και να φροντίζει να μην επιβαρύνει τις συνθήκες ζωής στον πλανήτη».Οι Στωικοί έδιναν επίσης βαρύτητα στα πρότυπα. Υπάρχουν σήµερα προσωπικότητες που θα µπορούσαν να λειτουργούν ως φάροι;«Τον λόγο για τον οποίο θα έπρεπε να έχουμε πρότυπα τον είχε εξηγήσει ωραία ο Σενέκας: δεν θα μάθεις ποτέ πόσο στραβός είσαι αν δεν συγκριθείς με έναν ολόισιο χάρακα. Αυτό δεν σημαίνει ότι αυτά τα πρότυπα πρέπει να είναι τέλεια, κάτι σαν άγιοι: η τελειότητα δεν είναι μέρος αυτού του κόσμου. Για εμένα προσωπικά, υπόδειγμα προσωπικότητας αποτελεί η Σούζαν Φάουλερ, η οποία μάλιστα, όπως έμαθα πρόσφατα, εφαρμόζει πρακτικά τον στωικισμό. Ηταν στέλεχος της πολυεθνικής Uber και με τις καταγγελίες της έριξε φως στην κουλτούρα σεξουαλικής παρενόχλησης που μάστιζε τους χώρους εργασίας της εταιρείας. Ρίσκαρε πολλά –τη φήμη, την καριέρα της–, αλλά το έκανε για κάτι που θεωρούσε σημαντικό. Σήμερα δουλεύει στους New York Times. Είχε τα κότσια να ακολουθήσει αυτό που της έλεγε η συνείδησή της και για εμένα αποτελεί σημείο αναφοράς. Οι έφηβοι ακτιβιστές που προσπαθούν να μας αφυπνίσουν όσον αφορά τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης θα έπρεπε επίσης να αποτελούν παραδείγματα για όλους μας. Ο καθένας μας έχει φυσικά και τις προσωπικές του αναφορές. Ο θετός παππούς μου, ένας άνδρας με τον οποίο δεν είχαμε συγγένεια εξ αίματος, ήταν ένας από τους πιο καλοσυνάτους ανθρώπους που γνώρισα ποτέ και φρόντισε με αυταπάρνηση εμένα και τον αδελφό μου.Οι Στωικοί είχαν ωστόσο και ινδάλματα από τον χώρο του μύθου. Θαύμαζαν τον Οδυσσέα επειδή ήταν θαρραλέος, ευφυής και απέρριψε δύο φορές την αθανασία προκειμένου να γυρίσει στην οικογένεια και στην πατρίδα του. Αυτό δεν σημαίνει ότι ήταν τέλειος. Αφηνε τον θυμό να τον κυριεύσει, σκότωσε τους επίδοξους μνηστήρες της συζύγου του, έκανε πολλά για τα οποία δεν θα έπρεπε να είναι περήφανος. Προσωπικά, γοητεύομαι από τον Spiderman. Την πεποίθησή του ότι η μεγάλη δύναμη συνεπάγεται μεγάλη ευθύνη τη βρίσκω σοφή. Ολοι έχουμε κάποιας μορφής εξουσία και θα έπρεπε να τη χρησιμοποιούμε για το καλό. Μου αρέσει επίσης το ότι δεν χάνει την αίσθηση του χιούμορ του, κάνει συνεχώς αστεία σχόλια και παρ’ όλο που στη ζωή του συναντά πολλές δυσκολίες, δεν τους επιτρέπει να τον πτοούν, ούτε αμελεί το καθήκον του. Τα πρότυπα μας βοηθούν να βελτιωθούμε και να γίνουμε καλύτεροι άνθρωποι».Ποια από τις πρακτικές πνευµατικές ασκήσεις του στωικισµού ήταν για εσάς πιο δύσκολο να εφαρµόσετε;«Η πιο δύσκολη για εμένα ήταν το λεγόμενο premeditatio malorum, η αρνητική αναπαράσταση, το να σκέφτεσαι προληπτικά για τα άσχημα που θα μπορούσαν να σου συμβούν. Οι Στωικοί μας καλούν να αναπαραστήσουμε με τη φαντασία τη χειρότερη δυνατή εξέλιξη σε κάθε σημαντική κατάσταση της ζωής μας, ώστε να μην είμαστε απροετοίμαστοι αν τυχόν επαληθευτούν οι δυσοίωνες προβλέψεις μας. Υπάρχουν ενδείξεις ότι λειτουργεί αυτή η άσκηση, ότι βοηθά να έχεις καλύτερο έλεγχο των αντιδράσεών σου μπροστά σε μια δυσκολία. Προσωπικά, όμως, δεν μπορώ εύκολα να συγκεντρωθώ και να αρχίσω να φαντάζομαι πράγματα. Κατέφυγα λοιπόν σε μια επαληθευμένη μέθοδο που έκαναν και οι αρχαίοι, άρχισα να κάθομαι και να γράφω, κρατάω κάτι σαν ημερολόγιο με πιθανές αναποδιές».Διαβάστε τις πρώτες σελίδες εδώ.

Η Μαργαρίτα Ζαχαριάδου φιλοξενείται στη στήλη μας «Το εργαστήρι της μετάφρασης» για να μας μιλήσει για την Εκπνοή, τη νέα συλλογή διηγημάτων του Ted Chiang.Είναι η επιστημονική φαντασία ένα παρεξηγημένο είδος λογοτεχνίας; Πώς ήταν η εμπειρία από το μεταφραστικό ταξίδι της Εκπνοής; Και γιατί οι ιστορίες του βιβλίου είναι γραμμένες για όλους τους αναγνώστες;Πάντα ήθελα να μεταφράσω επιστημονική φαντασία.Πάντα πίστευα ότι ήταν ένα βαθιά παρεξηγημένο είδος, παρόλο που τα καλά του δείγματα περιέχουν την ιδανική δόση και τόσο από την επιστήμη όσο και από φαντασία, στην πιο ενδιαφέρουσα μορφή τους.Και πάντα μου φαινόταν εξαιρετικά γαργαλιστικό παιχνίδι, να κατανοείς και να μεταφέρεις στη γλώσσα σου κόσμους που, ε, ναι δεν υπάρχουν – ή μάλλον υπάρχουν εξ ολοκλήρου μόνο στο μυαλό του συγγραφέα, και άρα το κείμενο είναι το μοναδικό σου σημείο αναφοράς.Κι έτσι, με εξαίρεση μια μικρή (αλλά τόσο, μα τόσο απολαυστική) συμμετοχή στα Ημερολόγια των Άστρων του Στανίσλαβ Λεμ (εκδόσεις Ποταμός) πριν από πολλά χρόνια, περίμενα δεκαετίες ολόκληρες να περάσει κι εμένα το διαστημόπλοιό μου.Αλλά να, ορίστε, κι εγώ η ίδια, προκειμένου να κάνω το ευφυολόγημά μου καταφεύγω στο γνωστό κλισέ περί επιστημονικής φαντασίας – διαστημόπλοια, λέιζερ, μικρά πράσινα ανθρωπάκια κλπ. Και κανένας ποτέ δεν θα μπορούσε να αποδείξει πόσο επιφανειακό και εν τέλει λάθος είναι αυτό το κλισέ, όσο ο συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας που τελικά μετάφρασα: ο Ted Chiang, με την Εκπνοή, για τον Ίκαρο.Έχοντας διαβάσει παλιότερα τη νουβέλα Tower of Babylon και ξέροντας για το Arrival, την πολύ καλή ταινία του 2016 που βασίστηκε σε άλλη μια δική του ιστορία, το Story of your life, δεν χρειάστηκε παρά μια καρδούλα στο Facebook για να συνεννοηθούμε πλήρως με τη Μαριλένα Πανουργιά και τον Νίκο Αργύρη του Ίκαρου για την ανάθεση της Εκπνοής.Στην Εκπνοή βρήκα αυτά ακριβώς που ήλπιζα – και πολλά παραπάνω. Όπως συμβαίνει πάντα με τους πραγματικά καλούς συγγραφείς, ο Chiang είναι ξεκάθαρος, η γραφή του σαφής χωρίς να είναι απλοϊκή, η αφήγησή του έχει τη σιγουριά και τη ζωντάνια που έχουν οι καλύτεροι παραμυθάδες. Ο Chiang ξέρει ακριβώς τι θέλει να πει, και το λέει.Αλλά τι ακριβώς είναι αυτό που λέει;Κατ’ αρχάς, ο Chiang, μολονότι ένας από τους πιο επιτυχημένους συγγραφείς Sci-fi της γενιάς του (από τα πράγματα που έχει γράψει, νομίζω μόνο η λίστα για τα ψώνια του δεν έχει πάρει κάποιο βραβείο – αλλά δεν κόβω και το κεφάλι μου) είναι επίσης ένας κανονικός εργαζόμενος, επιστήμονας των υπολογιστών. Βρίσκεται λοιπόν, σχεδόν αναγκαστικά, σε μια διαρκή συνομιλία με την τεχνολογία και την επίδρασή της στη ζωή μας. Και είναι βαθύτατα φιλοσοφική αυτή η αναζήτηση: ο άνθρωπος και η τεχνολογία πορεύονται μαζί, εξ αρχής. Κι η σχέση τους κάθε άλλο παρά μονοσήμαντη είναι: δεν εξελίσσει μόνο ο άνθρωπος την τεχνολογία, αλλά (ίσως στον ίδιο βαθμό) και η τεχνολογία τον άνθρωπο. Η αναγνώριση αυτής της αλήθειας ίσως μπορέσει να μας χαρίσει μια πλατύτερη, πιο ταπεινή αλλά και πιο ουσιαστική επίγνωση του εαυτού μας.Ωστόσο ο Chiang δεν αναφέρεται ποτέ σε περίπλοκες μηχανές. Όλες οι τεχνολογίες που μεταχειριζόμαστε καθημερινά βασίζονται, μας λέει, σε μια κατά βάση απλή ιδέα, αφού έχουν δημιουργηθεί για να λύσουν τελείως μπανάλ προβλήματα. Παρ’ όλα αυτά, έχουν ενδιαφέρουσες παρενέργειες. Ο Chiang ανοίγει πόρτες στις τεχνολογίες του αύριο (ούτε καν του μεθαύριο), αλλά εκείνο που τον ενδιαφέρει είναι πώς θα μας επηρεάσουν αυτές ως νοήμονα όντα, ως ανθρώπους ουδόλως διαφορετικούς από αυτό που είμαστε σήμερα.Κι όλα αυτά, τα διαχειρίζεται με όχημα συναρπαστικά παραμύθια, γραμμένα με γοητευτικό συγγραφικό ήθος και πάντα με ένα μικρό, ανεπαίσθητο χαμόγελο που είναι σαν να λέει στον καθένα μας πως όλη μας η ζωή είναι ένα παιχνίδι, εξαιρετικά σοβαρό, το σοβαρότερο που υπάρχει, αλλά παιχνίδι. Είμαστε το «ουφ» του σύμπαντος. Η εκπνοή του.

Με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης 2020 τιμήθηκε κατά πλειοψηφία ο Γιάννης Αντιόχου για το ποιητικό του έργο Αυτός, ο κάτω ουρανός που κυκλοφόρησε το 2019 από τις εκδόσεις Ίκαρος.Ευχαριστούμε θερμά τον Γιάννη Αντιόχου για την πολυετή εμπιστοσύνη του στον  Ίκαρο, αλλά και τα μέλη της επιτροπής για τη σημαντική διάκριση. Ένα απόσπασμα από το σκεπτικό της επιτροπής:"Το Βραβείο Ποίησης απονέμεται κατά πλειοψηφία στον Γιάννη Αντιόχου για τη συλλογή του Αυτός, ο κάτω ουρανός, καθώς αποτελεί ένα έργο που, όπως σημειώθηκε κατά τη συζήτηση, αποτελεί «κατορθωμένη ποίηση». Ο Γιάννης Αντιόχου, στην έβδομη συλλογή του (συν μία εκτός εμπορίου), αφορμάται από τον Άλλο για να βυθιστεί στον εαυτό, σε μία ολοκληρωμένη και συνεπή μοντερνιστική γραφή, η οποία περιλαμβάνει την έννοια του σώματος ως θεού, του ονείρου ως ύπαρξης και του θανάτου ως εξήγησης που καταυγάζει τη ζωή, με μία αισθητική ποιητική που πηγαινοέρχεται από τον Μέλανα Δρυμό της σκοτεινής Γερμανίας στη δυστοπία των Radiohead. Ο καλά φιλτραρισμένος και ομογενοποιημένος ποιητικός ―άλλοτε απλώς ομφαλοσκοπικός― στοχασμός του συνομιλεί με τα γερμανικά παραθέματα και τα σχέδια που συνοδεύουν την έκδοση, εντάσσοντας, παράλληλα, τον απόηχο του Σολωμού, του Χέλντερλιν, του Τρακλ, του Έλιοτ και του Καρυωτάκη για να τραγουδηθεί το «κύκνειο άσμα του σώματος»".Κάποιες από τις σημαντικότερες κριτικές για τον Γιάννη Αντιόχου και το βιβλίο:"...Θέλω να τονίσω κι ένα άλλο σημαντικό προσόν του Αντιόχου: διαθέτει αφτί, τουτέστιν αφτί ποιητή, δηλαδή αίσθηση της προσωδίας, που για την ποίηση αποτελεί το εκ των ων ουκ άνευ. Γνωρίζει άριστα το μετρικό σύστημα, γι' αυτό και ξέρει πώς να χειριστεί τον ρυθμό της ποιητικής γλώσσας είτε γράφει σε ελεύθερο στίχο είτε σε πρόζα. Νομίζω πως, αν συνεχίσει έτσι, το μέλλον θα του ανήκει."―Αναστάσης Βιστωνίτης, Το Βήμα"...Πιο ώριμος από ποτέ, ο Γιάννης Αντιόχου κάνει μια τομή. Όχι μόνο στην ποιητική του εκφορά και γλώσσα, αλλά στη θέση από την οποία μιλά και γράφει. Ως ποιητικό υποκείμενο βαίνει μειούμενος, ώστε να δώσει χώρο στο ποιητικό φαινόμενο, ως μια μη υποκαταστάσιμη πράξη και στάση. Έργο μετάβασης, εμπεριέχει και παρασέρνει μυσταγωγικά τον αναγνώστη στην «αφηγηματική» εξέλιξή του."―Πέτρος Γκολίτσης, Εφημερίδα των Συντακτών"...Μέσα σε όλα αυτά, η ύπαρξη ή ανυπαρξία του Θεού ανάγεται σε κυρίαρχο θέμα. Η ύπαρξή Του αντιμετωπίζεται ως μια παραμυθητική θεωρία, η ανυπαρξία Του όμως είναι μάλλον το συμπέρασμα από την αμφισβήτηση της ζωής ως πολύτιμου κάτι, του εαυτού ως προσώπου που υπάρχει επειδή το παρατηρεί κάποιος άλλος, του κόσμου όπως τον ξέρουμε. Όλες οι βεβαιότητες καταρρέουν στην πιο πρόσφατη συλλογή του Γιάννη Αντιόχου, που καταφέρνει να γίνει σταθμός στη σύγχρονη ποιητική παραγωγή."― Χριστίνα Λιναρδάκη, ΑυγήΤα μέλη της επιτροπής:- Άλκηστις Σοφού, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Νεοελληνικού Ινστιτούτου στο Τμήμα Κλασικών Σπουδών του Πανεπιστημίου της Σορβόννης, Μέλος ΔΕΠ, Πρόεδρος- Σοφία - Λαμπρινή Ντενίση, Καθηγήτρια Ιστορίας και Κριτικής της Λογοτεχνίας στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών, Μέλος ΔΕΠ, Αντιπρόεδρος- Ελένη Παπαργυρίου, Επίκουρη Καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Πατρών, Μέλος ΔΕΠ- Δημήτριος Νόλλας, Συγγραφέας- Ηλίας Καφάογλου, Συγγραφέας- Δημήτριος Αθηνάκης, Συγγραφέας- Νικόλαος Βατόπουλος, Κριτικός- Κωνσταντίνος Καραβίδας, Διδάσκων στο Τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Κριτικός- Ευτυχία Παναγιώτου, ΚριτικόςΑνακαλύψτε περισσότερα για τον Γιάννη Αντιόχου και τα βιβλία του στις εκδόσεις Ίκαρος.

Η πρώτη φάση της ψηφοφορίας των Βραβείων Βιβλίου Public 2021 ολοκληρώθηκε την Κυριακή 11 Ιουλίου, με 176.443 ψήφους. Οι αναγνώστες ψήφισαν τα αγαπημένα τους βιβλία και τους συγγραφείς τους ―σε περισσότερες από μία κατηγορίες― στο www.publicbookawards.gr/2021/.Τρία βιβλία των εκδόσεων  Ίκαρος περιλαμβάνονται στις βραχείες λίστες των βραβείων. Δείτε τις υποψηφιότητές των βιβλίων μας μαζί με τους συνδέσμους και ψηφίστε τα ως τα κορυφαία βιβλία της χρονιάς μέχρι την Κυριακή 25 Ιουλίου.Ελληνική σύγχρονη ποίησηΜέσα σε ήλιους και φεγγάρια – Κώστας Μπουρναζάκης: https://bit.ly/3wcdyfBΕλληνικό ΜυθιστόρημαΚβάντι – Μίνως Ευσταθιάδης: https://bit.ly/355fc6XΕλληνικό ΔιήγημαΑποδοχή κληρονομιάς – Ανδρέας Νικολακόπουλος: https://bit.ly/2RI1Pqk