Νέα

Εύη Καρκίτη, Αγγελιοφόρος της Κυριακής, 25/3/2012Είναι δύσκολο να βρει κανείς παρηγοριά μέσα στο λογοτεχνικό σύμπαν του Εμίλ Ζολά. Εχοντας την άποψη πως ο μυθιστοριογράφος πρέπει να είναι «ουδέτερος παρατηρητής και πειραματιστής», ο σπουδαίος Γάλλος συγγραφέας διατύπωσε την άποψη πως η λογοτεχνία αποτελεί χώρο που έχει ανάγκη από μια αυστηρή, επιστημονική μέθοδο, προφανώς εμπνεόμενος από τις επιστημονικές εξελίξεις της εποχής του. Ετσι αναδείχτηκε σε κορυφαίο εκπρόσωπο του νατουραλισμού, της πιο ακραίας ίσως εκδοχής του μεγάλου και ποικιλόμορφου ρεύματος του ρεαλισμού, το οποίο χάρισε στα ευρωπαϊκά γράμματα μερικά από τα κλασικά αριστουργήματά τους.Ο νατουραλισμός, αποφασίζοντας να κινηθεί, μέσω της ουδέτερης παρατήρησης, τόσο κοντά στην πραγματικότητα, κατηγορήθηκε για την καταθλιπτική θεματολογία του, το ασφυκτικό κλίμα της απαισιοδοξίας που δημιούργησε γύρω από κάθε ιστορία. Ωστόσο, αυτό δε σημαίνει πως ο ουδέτερος παρατηρητής δεν είναι ταυτόχρονα και οξυδερκής. Πράγματι, στις σελίδες του Ζολά αποτυπώνεται με σαφήνεια η σκληρή πραγματικότητα της εποχής, τα ήθη και τα μεγάλα κοινωνικά προβλήματα, το οικονομικό αδιέξοδο, το πολυδιάστατο ανθρώπινο δράμα. Η θεματολογία αυτή βρίσκεται στο επίκεντρο των σπουδαίων και πολυδιαβασμένων μυθιστορημάτων του. Ενώ στα ελληνικά έχει μεταφραστεί σχεδόν το σύνολο του μυθιστορηματικού έργου του, τα διηγήματα και οι νουβέλες του παραμένουν ουσιαστικά άγνωστα μέχρι και σήμερα. Η συλλογή με τίτλο «Οι ώμοι της μαρκησίας», που κυκλοφόρησε πρόσφατα σε μετάφραση του Φοίβου Πιομπίνου, όχι μόνο καλύπτει ένα σοβαρό κενό αλλά μας αποκαλύπτει κι ένα διαφορετικό Ζολά, το στιλίστα και δεξιοτέχνη της μικρής φόρμας. Μαζί του ο αναγνώστης αρχίζει την περιπλάνηση σε ένα Παρίσι όπου έχουν σβήσει τα φώτα και σε κάθε στενό η δυστυχία συναντά τη φτώχεια, την απόγνωση, την οικονομική, κοινωνική και ηθική εξαθλίωση.  Η ζωή, όπως είναιΜια οικογένεια ευπρεπίζεται για να βγει στους δρόμους και να ζητιανέψει την Πρωτοχρονιά, μιας και τη μέρα εκείνη στο Παρίσι είναι η επαιτεία ανεκτή και υπάρχει μια μικρή ελπίδα να αποκτήσει ένα παιχνίδι το κοριτσάκι της οικογένειας. Ο συγγραφέας παρατηρεί μια χειμωνιάτικη μέρα την ομορφιά του χιονισμένου αστικού τοπίου αλλά και την αλλαγή του σκηνικού, με τις λάσπες και την υγρασία να τρέχει παντού μόλις το χιόνι λιώσει. Μια νέα γυναίκα οδηγεί το σύζυγό της στην τρέλα, για να ζήσει τον έρωτα με έναν άλλον άντρα, αλλά ο πόθος της αποδεικνύεται ρηχός και πρόσκαιρος. Δύο άγρια ζώα δραπετεύουν από το ζωολογικό κήπο του Παρισιού, για να διαπιστώσουν ότι δεν υπάρχει πιο άδικη και άγρια κοινωνία από εκείνη των ανθρώπων. Το περιβάλλον του Ζολά είναι αποκαρδιωτικό. Κοινωνική αδικία, πεινασμένα, άρρωστα παιδιά, άνθρωποι που είναι χειρότεροι και από θηρία που σκοτώνουν από μίσος και όχι για να τραφούν, σύζυγοι που αγαπούν περισσότερο το χρήμα από τη σύντροφό τους που πεθαίνει μόνη και αβοήθητη σε ένα κρεβάτι. Ωστόσο, πουθενά το ανθρώπινο δράμα της επιβίωσης δεν αποτυπώνεται πιο σπαρακτικά απ' ό,τι στο διήγημα «Η ανεργία», χαρακτηριστικό της μεθόδου του συγγραφέα, που καταλήγει στο αδυσώπητο ερώτημα της χλομής και καχεκτικής κόρης του ανέργου: «Γιατί, τάχα, να πεινάμε;». Η προσέγγιση του Ζολά στο πρόβλημα της ανεργίας θα μπορούσε να κάνει ένα μαρξιστή να κοκκινίσει από οργή, καθώς η δυστυχία της ανεργίας χτυπά εξίσου εργοδότη και εργαζόμενο. Ιδιαίτερη είναι και η χρήση του θανάτου στη νουβέλα «Πώς πεθαίνουν και πώς κηδεύουν στη Γαλλία», όπου ο θάνατος, θέμα που πάντα απασχολούσε τον Ζολά, γίνεται το μέσο για να παρατηρήσει και να αποκαλύψει νοοτροπίες και όψεις της κοινωνίας της εποχής του. Τα διηγήματα αυτά φτάνουν στα χέρια του αναγνώστη μέσα από τη δουλειά ενός μεταφραστή κύρους, όπως ο Φοίβος Πιομπίνος, ο οποίος φροντίζει για ακόμη πληρέστερη κατανόηση αυτής της πλευράς του Ζολά, παραθέτοντας εξαιρετικά χρήσιμες σημειώσεις για κάθε διήγημα χωριστά. Το χρονολόγιο που συνοδεύει την έκδοση συγκεντρώνει την πλήρη εργογραφία του συγγραφέα.

    Η τελευταία ομιλία φέτος στο συνέδριο Tools Of Change της Bologna, μία μέρα πριν αρχίσει η 49η Έκθεση Παιδικού Βιβλίου, δεν είχε να κάνει ούτε με φανταχτερές εφαρμογές, ούτε με πρωτοποριακές τεχνολογίες.Η Ελίζαμπεθ Γούντ, εκπρόσωπος της Worldreader, μιας μη κερδοσκοπικής οργάνωσης, παρουσίασε το όραμά της για το πώς θα φτάσουν βιβλία σε σχολεία αναπτυσσόμενων χωρών. Αναπτύσσοντας συνεργασίες και εξαφαλίζοντας δωρεές από μεγάλους οργανισμούς όπως το Amazon και η Penguin ή η Random House, η Worldreader έχει τοποθετήσει εκατοντάδες ηλεκτρονικούς αναγνώστες (amazon Kindle) σε σχολεία στην Αφρική, οι οποίοι μέσω του δικτύου κινητής τηλεφωνίας GSM, λαμβάνουν δωρεάν βιβλία, στα αγγλικά αλλά και στην τοπική γλώσσα.Πάνω από 75.000 βιβλία έχουν μοιραστεί σε 1.000 μαθητές, με τα αποτελέσματα να είναι ήδη αισθητά στην ανάγνωση και την εκμάθηση αγγλικών. Οι μαθητές παιρνούν πολλές ώρες διαβάζοντας, ακόμα και εκτός σχολείου, ενώ παρουσίασε και μια πιλοτική εφαρμογή λήψης και ανάγνωσης ebook που θα λειτουργεί στα απλά κινητά τηλέφωνα που είναι διαδεδομένα στις περιοχές αυτές.Χαρακτηριστικά, η Γουντ προέβλεψε ότι με τον ίδιο τρόπο που οι κάτοικοι των περιοχών αυτών πέρασαν κατευθείαν στην χρήση των κινητών τηλεφώνων χωρίς να περάσουν από την φάση της σταθερής τηλεφωνίας, έτσι θα μάθουν να διαβάζουν αποκλειστικά ψηφιακά, χωρίς να ζήσουν το έντυπο βιβλίο.

Μόλις χτες έφτασαν στα γραφεία μας μερικά από τα καινούργια παιδικά βιβλία που θα κυκλοφορήσουν μέσα στη χρονιά. Μεταξύ αυτών, και η Χρυσομαλλούσα και μόνο ένας αρκούδος, της Λη Χότζκινσον (Leigh Hodgkinson), το οποίο βρίσκεται ήδη στα βιβλιοπωλεία. Η Λη, βραβευμένη εικονογράφος αλλά και καλλιτεχνική διευθύντρια κινούμενων σχεδίων, ζει στην Αγγλία και είναι παντρεμένη με μια μικρή κορούλα. Στον ελεύθερό της χρόνο ζωγραφίζει και σχεδιάζει διάφορα διακοσμητικά για το σπίτι της αλλά και το δωμάτιο της κόρης της, τα οποία μετά δημοσιεύει στο ιστολόγιο της, μαζί με φωτογραφίες και αναλυτικές οδηγίες. Η Χρυσομαλλούσα, στην μοντέρνα αυτή εκδοχή όπως παρουσιάζεται από την Λη, ήταν από τα πρώτα ξένα βιβλία που αποφασίσαμε να μεταφράσουμε στα ελληνικά, και ένα από τα πιο δύσκολα! Κι αυτό γιατί πολλά από τα κείμενα στο πρωτότυπο βιβλίο ήταν χειρόγραφα της ίδιας της εικονογράφου. Η αλήθεια είναι οτι προσπαθήσαμε αρκετά να ακολουθήσουμε το ύφος και τον χαρακτήρα στα γράμματα της Λη αλλά και πάλι, το άγχος για το αν το καταφέραμε μας έτρωγε καθημερινά. Μέχρι που η Λη έλαβε αντίτυπα της ελληνικής έκδοσης και έγραψε για τον ενθουσιασμό της στο blog της! Η ανακούφιση και η χαρά μας ήταν μεγάλη όπως φαντάζεστε. Η Λη μόλις έχει λάβει την ελληνική έκδοση του βιβλίου. Όλοι ξέρουμε ότι όταν η Χρυσομαλλούσα τα έκανε άνω κάτω στο σπίτι των τριών αρκούδων την αποχαιρέτησαν με μεγάλη ανακούφιση. Αναρωτηθήκατε όμως ποτέ τι έγινε μετά; Χρόνια αργότερα το αρκουδάκι χάνεται μέσα στη μεγαλούπολη, και μαντέψτε ποιά συναντάει! Μια έξυπνη και αστεία συνέχεια ενός αγαπημένου παραμυθιού, από μία βραβευμένη εικονογράφο.

Ολοκληρώθηκε χθες η βραχεία λίστα για τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνικής Μετάφρασης στις κατηγορίες «ενδογλωσσική μετάφραση» και «μετάφραση έργου ξένης λογοτεχνίας στα ελληνικά», από την αρμόδια Επιτροπή.Συγκεκριμένα η Επιτροπή Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης κατέληξε ομόφωνα στα έργα που συναπαρτίζουν τη «βραχεία λίστα», τα οποία είναι:1.C. P. Cavafy, Selected Prose Works, μεταφραστής Peter Jeffreys, Ann Arbor: University of Michigan Press.2.Kiki Dimoula, Le peu du monde: suivi de Je te salue jamais, μεταφραστής Michel Volkovitch, Paris: Gallimard.3.Nikos Fokas, The Known: Selected Poems, 1981 – 2000, μεταφραστής Don Schofield, Αθήνα: Ύψιλον.4.Alexandros Papadiamantis, La asesina, μεταφράστρια Laura Salas Rodriguez, Cáceres: Periférica.  5.Emmanuil Roidis, Relatos de Siros: recuerdos y reflexiones, μεταφράστρια Carmen Vilela, Sevilla: Universidad de Sevilla.  Σχετικά με την μετάφραση του έργου της Κικής Δημουλά από τον Michel Volokovitch, η επιτροπή αναφέρει το σκεπτικό επιλογής της:"Ο Michel Volkovitch στη μετάφραση στα γαλλικά των δυο ποιητικών συλλογών της Κ. Δημουλά Το λίγο του κόσμου και Χαίρε, Ποτέ, ακολουθεί το πνεύμα του κειμένου, χωρίς να απομακρύνεται συστηματικά από το γράμμα του, αναδημιουργώντας τον πολυσύνθετο ποιητικό λόγο της. Η καθημερινότητα των εικόνων της Δημουλά περνάει με ευλυγισία στα γαλλικά και δηλώνει την απόλυτη εξοικείωση του μεταφραστή με τον ποιητικό της κόσμο."