Ειρήνη Παπακυριακού | Μεταφράζοντας το «Νύχτα στην καρδιά» της Nathacha Appanah
Η Ειρήνη Παπακυριακού φιλοξενείται στη στήλη μας «Το εργαστήρι της μετάφρασης» και μας μιλάει για το βιβλίο της Nathacha Appanah Νύχτα στην καρδιά, που μετέφρασε και εκδόθηκε πρόσφατα στα ελληνικά. Ένα πολυβραβευμένο μυθιστόρημα με αυτοβιογραφικά στοιχεία που συνταράζει με την τόλμη του και συγκινεί με την ανθρωπιά του.
Παρά τα έντονα συναισθήματα που μου προκάλεσε το βιβλίο της Νατάσα Αππανά Νύχτα στην καρδιά, κατά την ανάγνωση και τη μετάφρασή του, ήθελα πολύ να κυκλοφορήσει στα ελληνικά ως φόρος τιμής στις αδικοχαμένες γυναίκες της αλλοπρόσαλλης εποχής που ζούμε, μα κυρίως στις επιβιώσασες που ζουν σημαδεμένες από μια κακοποιητική σχέση.
Η αφήγηση ξετυλίγεται ως έρευνα-εξιχνίαση ενός εγκλήματος, με λογοτεχνικά δυνατές εικόνες και πολλές αναδρομές. Με αφορμή λοιπόν την πρόσφατη δολοφονία μιας νεαρής Αλγερινής γυναίκας από τον σύζυγό της στο Μπορντό, η Αππανά βρίσκει την ευκαιρία να μιλήσει για όσα είχε η ίδια ζήσει περίπου τριάντα χρόνια νωρίτερα. Ερευνώντας σε βάθος την υπόθεση αυτής της νεαρής γυναίκας, συνειδητοποιεί ότι τόσο η ίδια, που ωστόσο κατάφερε να γλιτώσει από τον θάνατο, όσο και η εξαδέλφη της, την οποία είχε δολοφονήσει πριν από μια εικοσαετία ο σύζυγός της, βίωναν επί σειρά ετών το ίδιο μοτίβο συμπεριφοράς από τους συντρόφους τους όπως αυτό της προσφάτως δολοφονημένης. Εν ολίγοις το μοτίβο είναι το εξής: νεαρή γυναίκα με όνειρα για το μέλλον ερωτεύεται άντρα ο οποίος σταδιακά και μεθοδικά την υποτάσσει με διάφορες χειριστικές συμπεριφορές: την καθιστά σωματικά, νοητικά και συναισθηματικά σκλάβα, αποφασίζει τα πάντα για την ενδυμασία και την εμφάνισή της, την απομονώνει από την οικογένεια και τους φίλους της, την εξαναγκάζει σε διάφορες πράξεις χωρίς τη συναίνεσή της, ασκεί πάνω της βία έως και στραγγαλισμό (και στις τρεις περιπτώσεις η γυναίκα επιβιώνει της απόπειρας στραγγαλισμού) και όταν αυτή προσπαθεί να ξεφύγει ή να χωρίσει, αυτός αποφασίζει να την εξαφανίσει (στη μία περίπτωση την καίει ζωντανή). Μετά τη δολοφονία, ακολουθεί και η προσπάθεια δολοφονίας χαρακτήρα της νεκρής.
Καμία απ’ αυτές τις τρεις γυναίκες δεν είναι διαφορετική από εμάς τις υπόλοιπες, που δεν έχουμε υποστεί βία. Απλώς ερωτεύτηκαν τον λάθος άντρα και η συγγραφέας κατορθώνει να δείξει πόσο δύσκολο έως ακατόρθωτο είναι να ξεφύγουν απ’ αυτόν. Ούτε η κοινωνία του Μαυρίκιου, όπου συνέβησαν οι δύο πρώτες ιστορίες, ούτε η σύγχρονη Γαλλία με τις κοινωνικές δομές της κατάφεραν να προστατεύσουν τις δύο νεκρές γυναίκες. Κανένας απ’ αυτούς τους σκοτεινούς άντρες δεν αισθάνεται μεταμέλεια ή θλίψη, αντιθέτως υποστηρίζει τις πράξεις του φορτώνοντας μέρος της ευθύνης στη νεκρή ή ζωντανή σύντροφό του.
Πρόκειται για ένα λογοτεχνικό επίτευγμα, που διαχειρίζεται άρτια τη μεταθανάτια τύχη των δολοφονημένων γυναικών, αλλά κυρίως –και απ’ εκεί πηγάζει το φως μες στο σκοτάδι του βιβλίου– τη δυνατότητα αυτής που επιβίωσε να ζήσει ξανά.
